AVISOS

O teu número de colexiación acredítate como profesional diante da sociedade: é o mellor aval para garantir que cumpres coa titulación e cos requisitos legais para exercercomo psicólogo ou psicóloga, sexa cal sexa a túa especialidade ou área de traballo. Faino público nos informes que elabores, no teu espazo de traballo, nas túas comunicacións ...

O Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia ten desde o pasado mes de setembro un novo enderezo de correo electrónico copgalicia@copgalicia.gal. Así integrámonos como dominio .gal, co fin de contribuír a crear unha entidade comunitaria tamén na rede. Lembra que realizamos a meirande parte das nosas comunicacións a través do correo electrónico, así que para garantir que non rematen na carpeta de SPAM, engade o noso enderezo aos teus contactos.

No conxunto do Estado español, é un requisito indispensable para o exercicio da profesión da psicoloxía estar incorporado ao Colexio Profesional correspondente. Todos os psicólogos e psicólogas que exerzan no ámbito público ou privado e baixo calquera fórmula de contratación, teñen esta obriga.

Este requisito recóllese no artigo 3.2  da Lei de Colexios Profesionais despois da reforma operada pola Lei 25/2009 (Lei Ómnibus), que mantén as obrigas vixentes.

Editoriais

Dor e información: un equilibrio posible 

"O xornalismo ten que facer visible o invisible e contar o que se cala."
Rosa Mª Calaf 

Neste mes de outubro as páxinas dos xornais volvéronse encher de rostros cheos de dor tras a terrible vaga de lumes vivida. Os informativos recollían as declaracións entrecortadas das persoas que viran arder as súas vivendas, o seu gando, as súas lembranzas. A dor, o sufrimento, exhibíanse de novo pola traxedia que deixaba varias persoas falecidas e innumerables perdas materiais e ecolóxicas.

Pero tamén saltaban outras alarmas: a enfermidade mental aparecía como a explicación de comportamentos incendiarios e as miserias das persoas desoladas tras as perdas provocadas polo lume expoñíanse nos telexornais.

Pola nosa profesión, estamos en contacto coa dor e o sufrimento das persoas, en ocasións cando están pasando as circunstancias máis extremas da súa vida. Cando esas situacións transcenden ao espazo público e son difundidas polos medios de comunicación comprobamos que o modo no que se trate afecta ás persoas protagonistas e interfire no seu sufrimento, chegando a producir danos maiores.

A dor e o sufrimento humano ocupan amplos espazos nos medios, especialmente na información de sucesos ou nos casos de emerxencias e catástrofes. O dereito á información é un dereito fundamental, recollido na nosa Constitución, que tamén recolle uns límites: a honra, a intimidade, a propia imaxe e a protección da mocidade e da infancia. Entón o dilema xorde no punto de intersección entre o xornalismo e a protección das vítimas.

Trátase dun equilibrio complicado, pero posible: exercer un servizo á cidadanía, o xornalismo, garantindo o noso dereito á información, e evitar causar danos maiores a quen se atopa nunha situación de vulnerabilidade. Conscientes desta responsabilidade, desde a Comisión para a Defensa da Profesión e a Prevención do Intrusismo do COPG propuxemos unha colaboración xunto co Colexio Profesional de Xornalistas de Galicia para coñecer como desenvolver de xeito ético ambas as dúas profesións nos seus puntos tanxenciais e manter ese equilibrio entre o dereito á información e o respecto ao sufrimento.

Así naceu Informa_DOR, un documento cunha serie de recomendacións profesionais para o colectivo de xornalistas á hora de tratar cinco cuestións: emerxencias e catástrofes, violencia de xénero, enfermidade mental, infancia e suicidio. Tras varios meses de traballo conxunto, presentamos este traballo que se amplía na rede nun espazo de seu na web e que serve como guía ética ao marcar as liñas vermellas que non deben superarse para non incrementar o sufrimento.

Volvendo ao grave exemplo do comezo deste texto, varias familias que perderon todo por mor dos lumes recoñecían nos xornais que as autoridades políticas só responderan cando expuxeron as súas dramáticas situacións nos medios de comunicación nos que tiveran que denunciar previamente o abandono por parte das administracións públicas . Como dicía o histórico reporteiro Ryszard Kapuscinski, “o traballo dos xornalistas non consiste en pisar as cascudas, senón en acender a luz, para que a xente vexa como as cascudas corren ocultarse".

O xornalismo de calidade traballa polo ben común. Debe dar voz e poñer o foco nas realidades sociais que o precisan, nesa función de servizo público para que non se esquezan nin se ignoren as inxustizas e poidamos construír un mundo mellor. E para iso non é preciso recorrer a imaxes morbosas nin a estereotipos ou prexuízos.

Foi tamén unha oportunidade para repensar o noso papel como fontes de información expertas. Non poucas veces miramos con reparo cando hai presenza mediática no noso traballo, por exemplo, nunha emerxencia. Cómpre revisar esa relación, xa que a alianza pode ser de grande utilidade: unha cooperación adecuada como fonte informativa, ofrecendo os datos posibles, con transparencia, normalizando e explicando, ofrecendo información rigorosa e con base científica adecuada, vai proporcionar contidos xornalísticos de maior calidade e utilidade pública. A falta de transparencia e a negativa a facilitar información pode provocar que se recorra a fontes pouco fiables e que se difundan bulos, esaxeracións, estereotipos ou prexuízos.

Recoñecemos a xenerosidade do Colexio de Xornalistas, que se prestou a este exercicio de introspección e autocrítica profesional e que grazas á súa resposta positiva deu como resultado este documento de recomendacións que agardamos sexa de utilidade para os e as xornalistas. Verificar, contextualizar, profundar, visibilizar, normalizar, precisar con exactitude e incorporar a perspectiva de xénero; un conxunto de actitudes que incorporadas no quefacer cotián de seguro que nos devolverá un xornalismo de calidade, orientado ao ben común e respectuoso co sufrimento humano. 

O COPG E O INTRUSISMO PROFESIONAL  

A mellor defensa da profesión é a de poñer a prol da sociedade á que toda psicóloga/o se debe, unha sólida formación a cotío revisada, así como unha praxe profesional que transparente, en cada seu acto, o respecto que merece, como persoa humana, calquera demandante dos seus servizos.

Así reza o artigo 6º do noso vetusto Código Deontolóxico: "A profesión de psicólogo/a réxese por principios comúns a toda deontoloxía profesional: respecto pola persoa, protección dos dereitos humanos, sentido de responsabilidade, honestidade, sinceridade para cos clientes, prudencia na aplicación de instrumentos e técnicas, competencia profesional, solidez da fundamentación obxectiva e científica das súas intervencións profesionais".

Esta é a regula áurea que obriga a todas e cada un dos profesionais colexiadas/os no COPG.

A loita contra do intrusismo ten, polo tanto, unha verquente que atinxe á ética de cada un dos/das membros deste noso Colexio no en tanto do exercicio da profesión de psicólogas/os. Pero o Colexio, como institución, ten e asume a tarefa de velar por que ás nosas/os conveciñas galegos se lles ofrezan servizos de Psicoloxía, que garantan e cumpran coas finalidades que ten nas súas mans: "... o benestar, a saúde, a calidade de vida, a plenitude do desenvolvemento das persoas e dos grupos, nos distintos ámbitos da vida individual e social...". (Artigo 5º do Código Deontolóxico)".

Neste tempo de confusión e néboa, de crise, a nosa institución colexial debe andar moi atenta, polo tanto, para garantir e cumprir a función clarificadora e desmitificadora do que é saber e facer Psicoloxía nos distintos ámbitos nos que se desenvolve a vida humana, fronte ás ilusións esotéricas ou os trileiros e moinantes de feira e mixtificacións varias. (Vade retro psico -…)

Máis aínda é defensa da profesión e loita contra do intrusismo a alianza e colaboración con outras profesións, "... Xa que o/a psicólogo/a non é o único profesional que persegue estes obxectivos humanitarios e sociais, convén e necesítase nalgúns casos a colaboración interdisciplinaria con outros profesionais, sen prexuízo das competencias e saber de cada un deles". (Artigo 5º do Código Deontolóxico).Por iso debemos saudar como iniciativas prometedoras as que o COPG ven pulando co Colexio Galego de Xornalistas e coa Unión Profesional de Galicia.

Pero tamén sabemos que é preciso estar atentas para detectar aquelas situacións irregulares nas que organismos ou persoas pretenden acreditar de psicólogas/os sen a debida titulación ou colexiación. Afortunadamente, a experiencia ven demostrando que, tanto individual coma colectivamente, a nosa institución colexial cumpre con esta función de vixilancia. Animamos a seguir na mesma actitude.

 A solución e mellora da condición humana é tarefa común e solidaria.

Non se pode entender a defensa da profesión e a loita contra do intrusismo sen esta bagaxe de compromiso persoal e colectivo do COPG.

Cultura e psicoloxía

A capacidade para o manexo de símbolos é sen dúbida a característica que mellor marca a diferenza entre os humanos e o resto dos animais; esa é unha capacidade que permite aprender e transmitir coñecemento cifrado dunha xeración á seguinte, cuxo contido vai estar determinado polo contexto tanto temporal como territorial. Polo tanto, podemos afirmar que esa capacidade de manexar coñecemento simbólico é a característica por antonomasia dos humanos. Desde esta óptica podemos afirmar que non se pode entender un determinado individuo se non se interpreta dentro do contexto cultural ao que ese individuo pertence. Dentro da cultura caben, polo tanto, todas as expresións que se aprenden e transmiten tanto pola oralidade como polas expresións que precisen un soporte material. Dentro deste segundo grupo destacamos a creación artística representada polas artes plásticas, que van desde os gravados nos ancestrais dolmens ata as pinturas da Capela Sixtina, pasando polas covas de Altamira; destacando tamén a música e a literatura. A psicoloxía, como disciplina que trata de entender o ser humano, tanto individual como colectivamente, ten que valorar necesariamente estes aspectos culturais. Por outro lado, e entrando xa a falar das sociedades occidentalizadas, podemos entender que hoxe conviven tres sistemas culturais que están en permanente interacción e que deben ser analizados para ver a súa influencia tanto no individuo como na súa calidade de vida. Estes tres tipos de cultura son, por unha banda, a cultura tradicional que vén de atrás, por outra banda, a cultura global que se superpón e se transmite especialmente polos medios de comunicación, e, por outra, a cultura popular.  A cultura popular, se imaxinamos estes tres tipos de cultura como sendo capaz, sería a do centro, a que recibe influencias das outras dúas, ambas importantes para entender e definir esta, que, por outro lado, é na que se produce e transmite a cultura hoxe en día. Se eliminamos a cultura global, a cultura popular ficaría como cultura só tradicional, como foi historicamente; e se eliminamos a cultura tradicional, a cultura popular ficaría como apenas cultura global, é dicir, cultura de consumo, mais sobre a que non podemos deixar a nosa pegada. Os pobos, ou colectivos humanos, que mellor tezan estes dous aspectos, o tradicional e o global, serán sen dúbida os que constrúan unha cultura popular máis satisfactoria para os seus integrantes, na medida en que permite conservar aspectos que son esenciais para a súa identidade e benestar, e será tamén a que máis influenza pasará a ter na cultura global, pois nada pode ofrecer a cultura global se se limita a ser espello desta e nada de orixinal ten. Por tanto, fomentar a creación artística é fomentar a creación de aspectos constituíntes desta cultura popular; e ese é precisamente o propósito das iniciativas que desde o Colexio Oficial de Psicoloxía estamos a levar a cabo. Promovemos as exposicións de artes plásticas nas dependencias do noso colexio, que con ese fin foran adaptadas. Con esa mesma finalidade criamos o concurso literario, que vai xa na súa decima convocatoria, e que, mesmo sendo modesto desde o punto de vista económico, é ambicioso desde o punto de vista dos fins que persegue,conseguindo que a participación con obras inéditas tanto de narrativa como de poesía sexa elevada e se manteña ao longo de todas as edicións do premio. Desde esta pequena nota queremos facer un convite colectivo para que todas e todos contribuamos coas nosas creacións ao noso colexio e ao mundo, porque, como se adoita dicir, só aquilo que facemos vai ter a oportunidade de existir

A colexiación, máis ca unha obriga

Somos máis de 2.800 colexiados e colexiadas quen integramos o Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia, unha condición que supera a cuestión da simple obriga legal. O Colexio regula o exercicio desta profesión estreitamente ligada ao benestar das persoas, ao tempo que promove a excelencia na práctica e actúa como garantía do cumprimento dos requisitos legais para desenvolver da actividade.

Isto implica beneficios tanto para nós, como colectivo profesional, como para as persoas usuarias. A colexiación é un aval e unha garantía diante da sociedade e protéxenos diante dunha grave ameaza: a do intrusismo profesional. A proliferación de pseudoterapias, xunto con outros profesionais alleos que ofrecen servizos falsamente psicolóxicos  danan seriamente a imaxe, a reputación e o exercicio mesmo da nosa profesión.

Un dano que custa reparar e que desde o COPG traballamos en pórlle freo, como responsabilidade que asumimos. Ao igual que supón unha garantía de boa práctica contar con procedementos de autorregulación deontolóxicos, xa que permiten intervir cando están a vulnerarse dereitos das persoas usuarias. Estamos diante dunha cuestión de interese xeral, porque falamos da saúde e do benestar das persoas.

Pero ademais, o feito de que o Colexio reúna a todas e todos profesionais da psicoloxía de Galicia outórganos unha forza e unha representatividade que nos dá máis capacidade para levar adiante as reivindicacións que afectan ao noso sector. Somos a entidade acreditada para falar en nome dos psicólogos e psicólogas galegas, e cada un dos nosos colexiados e colexiadas dános máis voz.

Fomentamos o desenvolvemento científico e profesional, a través das seccións e dun intenso programa formativo que abrangue as distintas áreas da psicoloxía aplicada. Neste ano, cúmprense dez edicións da nosa bolsa de investigación para colexiados e colexiadas, a beca Manuel Siota, que naceu para contribuír ao desenvolvemento de proxectos que supoñan un afondamento no coñecemento científico e na transformación da realidade de Galicia desde a psicoloxía. 

O noso colexio profesional permítenos unha óptima representación democrática, ofrécenos un papel forte como interlocutores coas distintas administracións públicas, e facilítanos a lexítima defensa e a promoción profesional. Vai alén dunha mera obriga legal: son funcións que nos benefician como colectivo, pero tamén son fundamentais para o conxunto da sociedade, xa que promoven os principios de equidade, integridade e excelencia profesional e reforzan a nosa responsabilidade social.

O Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia debe ser o noso lugar de encontro profesional, e así o entendemos. Construímos un colexio forte, eficaz e responsable; un punto de referencia que nos acompaña na nosa carreira profesional e que nos permite medrar como psicólogos e psicólogas. 

Atención psicolóxica na Primaria: unha necesidade urxente

A nova chegaba desde Cataluña, que neste mes de febreiro o seu Parlamento aprobaba a incorporación da psicoloxía clínica nos servizos de Atención Primaria. Antes, aprobouse noutras comunidades autónomas, como Madrid, ou a través de programas piloto, como en Asturias. Diriximos a ollada ao Servizo Galego de Saúde e pensamos: non sexamos os últimos en coller este tren.

Non custa argumentar os motivos polos que a psicoloxía clínica ten que estar no primeiro nivel asistencial do sistema de saúde. De cada tres consultas que se atenden na Primaria, unha ten que ver con desordes emocionais ou teñen unha compoñente psicolóxica. Ademais, son a segunda causa de baixas laborais. Poder atallar problemáticas a nivel temperán a través da atención psicolóxica e non exclusivamente con psicofármacos, como se fai na actualidade, permitiría un importante aforro para as arcas públicas, ademais dunha mellora da calidade asistencial e, en definitiva, un importante beneficio para a saúde da cidadanía.

En cambio, as ridículas cifras da atención psicolóxica na rede pública galega (AEN, profesionales da saúde mental estima que hai 1,2 psicólogos/as clínicos por cada 100.000 habitantes, catro veces menos que a media estatal e 18 veces por baixo da europea) teñen unha dobre consecuencia. Por unha banda, a atención psicolóxica só existe nun nivel especializado, que debería estar dedicado a patoloxías e trastornos de maior complexidade. Por outro, as listas de espera son inmensas, co que o período interconsulta esténdese a meses, volvendo ineficaz toda terapia que pretenda aplicarse. E quen poida, vese na obriga de acudir á privada; quen non poida, seguirá a consumir psicofármacos e cronificando -ou intensificando- trastornos que poderían ter outra saída.

Coa crise económica e ao abeiro xurídico de leis como a da racionalización do sector público  autonómico (2014), a Administración autonómica atopa amparo para a inacción. Pero é cuestión de vontade. Cando o Plan Estratéxico de Saúde Mental quedou gardado nun caixón, cando se convocan tres insuficientes prazas para a especialidade de psicoloxía clínica na Oferta Pública de Emprego do SERGAS, cando se precariza a atención psicolóxica a través de convenios externos que limitan a autonomía profesional e que non ofrecen as garantías esixidas no sector público, non estamos a falar de crise. Falamos de que a atención á saúde mental é a filla pobre do sistema sanitario público.

De haber vontade e compromiso político, teríamos unha estratexia e a psicoloxía clínica estaría na atención primaria e, desde logo, reforzaríase na atención especializada. Cunha prevalencia tan alta de trastornos psicolóxicos, debemos poñer orde na atención sanitaria pública. Construamos unha verdadeira rede na que traballar en equipo; onde cada trastorno poida ser atendido no plano asistencial que lle corresponde, coa colaboración entre os distintos profesionais da saúde.

Non son intereses corporativistas: é unha cuestión de saúde pública. Desde o COPG, mantemos esta reivindicación histórica que herdamos desde a constitución do noso colexio, e continuaremos a defendela diante das administracións públicas, porque o feito de que a atención psicolóxica non estea garantida na rede pública é unha inxustiza social e un síntoma de atraso como sociedade. 

Pola infancia: o seu hoxe e o noso mañá 

Neste 2017 imos poñer o foco nas persoas máis vulnerables da sociedade: os nenos e nenas. A miúdo falamos dos máis pequenos e pequenas como "o noso futuro" e esquecemos o seu presente. Sexa como for, cantas veces pagan os pratos rotos dos conflitos sen ter voz para reivindicar os seus dereitos. Un caso ben evidente: é incomprensible que ata o 2015 un menor que convive coa violencia machista non tivese a consideración, e polo tanto, a protección, de vítima. Cando está máis ca contrastado os terribles efectos que ten sobre un neno ou nena, por suposto, tamén a nivel psicolóxico, vivir nun fogar onde se exerce a violencia contra a súa nai. Este 2016 remata con 26 menores orfos e orfas pola violencia machista, a miúdo nais asasinadas polos seus propios pais.

O ensino continúa a ser moeda de cambio dos distintos partidos políticos, incapaces de pensar na necesidade esencial de levar adiante un pacto de Estado pola educación que poña en primeiro plano un sistema educativo no que se prime a excelencia e garantido para toda a cidadanía. Por non mencionar a importancia que ten a atención temperá, que resulta determinante para garantir a igualdade de oportunidades e a inclusión social dos nenos e nenas que padecen algún trastorno do desenvolvemento ou teñen o risco de padecelo.

E no ámbito da saúde, atopamos que os trastornos mentais son a terceira patoloxía crónica por prevalencia ata os 15 anos, abordados case exclusivamente con fármacos. Dá arrepios comprobar nas aulas como unha porcentaxe moi significativa do alumnado consome medicamentos de xeito crónico para trastornos que mellorarían significativamente  con intervención psicolóxica, como é o caso do TDAH.

En Galicia hai máis de 18.000 fogares de familias con menores en situación de pobreza infantil, que afecta a un de cada cinco nenos. A carestía de alimentos (que non poden permitirse carne ou peixe cada 2 días) é a realidade de 4.100 familias galegas. Desde 2007, a pobreza infantil incrementouse en 6 puntos na nosa Comunidade, superando o 22%.

Cuestións como estas fannos reconsiderar se os dereitos da infancia foron recuando a medida que as políticas de austeridade se instalaban na Administración pública e a crise premía a economía dos fogares. Como profesionais da psicoloxía non podemos permanecer inmunes a esta realidade. É preciso loitar pola plena cidadanía da infancia, polos dereitos e a dignidade dos nenos e nenas. Nos primeiros anos da nosa vida aséntanse os cimentos da nosa saúde mental, as bases da nosa aprendizaxe, das nosas habilidades sociais e as oportunidades para medrar como individuos.

Protexer a infancia é unha cuestión de xustiza social e por iso debe ser asumido como un asunto vital na sociedade. Desde a nosa profesión queremos erguer a voz para reivindicar esta loita; non só porque os nenos e nenas son o noso futuro, senón porque teñen dereito a vivir un presente pleno. Pola infancia, para que sexa esa verdadeira patria feliz. 

A loita contra a pobreza, o gran reto pendente

Un premio é un motivo, polo xeral, de celebración, pero pode significar moito máis. É recoñecemento, é alento, é confirmar  que o rumbo emprendido é o correcto. Hai oito anos desde que constituímos o premio Dolores Llópiz, en memoria dunha querida compañeira, co que pretendemos recoñecer á persoa, á institución ou ao colectivo que teña colaborado contribuíndo ao desenvolvemento da psicoloxía.

Neste 2016, a Xunta de Goberno decidiu outorgarllo á Rede Galega de Loita contra a Pobreza por unha morea de razóns que podemos sintetizar nunha soa palabra: dignidade. Cada unha das entidades membro da Rede son merecedoras do noso recoñecemento. Vinte e un socios directos e 126 entidades de primeiro nivel que traballan día a día con colectivos en situación de vulnerabilidade dá voz a persoas que sofren con virulencia as consecuencias da exclusión e que non atopan outra posibilidade de representación nunha sociedade na que se ten incrementado notablemente a pobreza e o risco de padecela.

Tense incrementado, pero o problema da pobreza é estrutural. Dúas de cada tres persoas que están en risco de exclusión hoxe en día, xa o estaban en 2007, antes da crise. E daquela todo era crecemento, ninguén lembra que se falase de pobreza, de exclusión. Eran os tempos da "Champions League" e, daquela, a pobreza era algo invisible.  

Desde o COPG quixemos destacar deste modo o labor do terceiro sector, que nun momento no que a resposta do estado do benestar require unha esixencia maior, paradoxalmente veuse minguado con políticas de austeridade. Diante do espectacular incremento das necesidades sociais, as organizacións non lucrativas son as que están a asumir boa parte desa responsabilidade.

Nos últimos oito anos incrementouse a fractura social, pero temos visos para o optimismo: a pobreza, a exclusión, entraron no debate. Estamos diante dun problema que non é froito dun ciclo económico, senón que temos a oportunidade de reconsiderar que modelo de sociedade queremos.

A loita contra a pobreza é o maior reto que temos como sociedade, xa que del depende en boa parte o benestar de moitos e moitas cidadás. Temos a oportunidade de construír unha sociedade máis xusta, máis solidaria, máis igualitaria. Non falamos de caridade, falamos de xustiza. A exclusión é unha gravísima vulneración dos dereitos humanos, pola cantidade de xente á que afecta e polos efectos que produce, efectos que tamén se manifestan a nivel psicolóxico.

Por iso, desde o Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia queremos enxalzar a esencial actuación da Rede Galega de Loita contra a Pobreza, pola súa incidencia política, dado que a saída da pobreza pasa ineludiblemente por políticas públicas decididas e suficientemente dotadas que poñan fin ás causas desa carestía e que palíen os efectos producidos.

Coa concesión do premio Dolores Llópiz 2016 desexamos destacar a loita contra a actitude determinista predominante no relativo á pobreza, sabedores e sabedoras de que podemos conseguir unha sociedade igualitaria e máis xusta. E destacamos o seu labor en contra dos prexuízos, dos estereotipos e da estigmatización das persoas en situación de carestía na sociedade.

Nesa loita atoparán a man amiga do colectivo profesional da psicoloxía, o noso compromiso e a nosa solidariedade.

 

A boa práctica, a nosa mellor garantía

 "Coidado, responsabilidade, respecto e coñecemento son mutuamente interdependentes."

Erich Fromm, psicólogo.

Desde que promulgamos o noso Código Deontolóxico en 1987 ata a actualidade, a profesión e, en boa medida, a súa repercusión social, teñen mudado amplamente. Hoxe, os nosos eidos de actuación son moito máis amplos e diversos, á vez que a sociedade tamén é máis esixente a respecto da calidade na práctica da psicoloxía aplicada.

Velar polo cumprimento da ética profesional e as normas deontolóxicas do psicólogo ou psicóloga é parte das nosas funcións como Colexio, así como o fomento do servizo da profesión á sociedade. Neste camiño profesional contamos cun marco xeral que debe actuar como un compás para orientarnos e garantir que non nos desviamos da práctica ética e responsable: o Código Deontolóxico.

Nos últimos tempos vimos constatando que se ten incrementado significativamente o volume de queixas recibidas na Comisión de Ética e Deontoloxía do noso Colexio, aínda que afortunadamente, non se traduciu nun aumento das sancións. Pero ten que servirnos como aviso de que debemos manter unha actitude vixiante para actuar con rigor nas nosas intervencións profesionais, non só polo risco individual senón porque a excelencia e a responsabilidade na práctica contribúe a cimentar a psicoloxía científica e socialmente.

Por iso é imprescindible que todos e todas coñezamos ben o noso Código Deontolóxico e que o asumamos para unha praxe responsable. O rigor na nosa actuación ten que pasar polo emprego de instrumentos e métodos que conten cun aval científico, así como por manter a imparcialidade fronte a intereses persoais ou institucionais contrapostos. Cuestións como a privacidade, a confidencialidade e a protección dos datos de carácter persoal deben ser axiomáticas no noso exercicio. Nas actuacións que impliquen a menores temos que gardar unha maior escrupulosidade, xa que debemos aternos ás regulamentacións específicas que protexen os seus dereitos e os dos seus proxenitores.

O Código Deontolóxico non debe entenderse como unha limitación senón como unha guía para a excelencia práctica, para ofrecer unha maior seguridade ás persoas usuarias, que son as destinatarias dos nosos servizos. Os debates e experimentos contribúen ao desenvolvemento científico, pero as teorías validadas son as que debemos aplicar, sen caer na improvisación, no desleixo ou nos intereses particulares.

Co fin de achegar a todos os colexiados e colexiadas do COPG os principios recollidos no noso Código Deontolóxico, a Comisión de Ética e Deontoloxía ofrecerá no segundo semestre unha serie de experiencias formativas en varias cidades galegas, centrándose no comportamento profesional, coa intención de mellorar a dispoñibilidade de ferramentas para unha práctica profesional ética e unha praxe responsable á altura das esixencias de calidade da nosa intervención profesional. Desde o Colexio, animámoste a que participes nelas, porque a permanente actualización dos nosos coñecementos científico-técnicos e deontolóxicos a través da formación é, sen dúbida, un dos alicerces para garantir unha boa práctica e unha mellor calidade da nosa profesión. En definitiva, deste xeito estaremos a contribuír para prestixiar socialmente a psicoloxía como ciencia aplicada. 

A racionalización de horarios: máis alá da hora de peche

Neste tempo de standby político-institucional, apenas se escoitou unha única proposta por parte do presidente en funcións, non se sabe se electoral ou con que fin: rematar a xornada de traballo ás 18 horas coa intención de promover a racionalización dos horarios laborais e en definitiva, a conciliación persoal, familiar e laboral. Sorprende que se lance algo así neste momento, como se fose o remedio de todos os males que acusa o mercado laboral no conxunto do Estado, e cando en épocas de bonanza económica nunca se conseguiu poñer en marcha medidas para favorecer uns horarios máis racionais e a conciliación (non falemos de corresponsabilidade) era máis ben unha ilusión.

A racionalización dos horarios de traballo é primordial dado que afecta á saúde da poboación, á produtividade das empresas, á sinistralidade laboral e desde logo, á consecución dunha igualdade real entre homes e mulleres. Pero vai máis alá da pretensión de impoñer un fin da xornada ás seis da tarde. A conciliación quedou nun segundo ou terceiro plano coa chegada da crise económica: a preocupación maior é manter ou conseguir un posto de traballo e así o indican as estatísticas.

Segundo a VII Enquisa Nacional de Condicións de Traballo (2012), un 40% da poboación ocupada prolonga o seu horario de traballo máis alá do fixado, con ou sen remuneración. Cando o traballo invade a vida persoal, o resultado é un incremento do estrés, da irritabilidade, a desafección cara ás necesidades da empresa e, por ende, unha diminución da produtividade. 

A Lei de Igualdade de 2007, que recollía políticas de conciliación e plans de igualdade, foi un dos cadáveres que deixou polo camiño a Reforma Laboral de 2012, xunto coa raquitización orzamentaria da Lei da Dependencia. No texto legal de 2012 só se introducen uns cantos matices en cuestións como o permiso de lactancia ou o de maternidade; pero cómpre desvincular a conciliación dos permisos, xa que só contribúe a reforzar os estereotipos e prexudica a muller. Coa Reforma Laboral, a mensaxe que se trasladou foi clara: coa crise non é momento de ocuparse de luxos como a racionalización de horarios e menos aínda, da conciliación. O termo "corresponsabilidade" non se menciona no texto.

Chama a atención que a proposta do fin da xornada ás 18 horas veña do mesmo goberno que ao comezo da mesma lexislatura aprobaba unha lei que abarata o despido, que reforza o poder da patronal para que non teña que negociar coa representación dos traballadores e traballadoras as modificacións substanciais das condicións de traballo de carácter colectivo -incluídos horarios-; que incrementa a flexibilidade das condicións laborais en beneficio da empresa.

Cunha base legal que despreza a negociación colectiva, tentar introducir a racionalización de horarios como solución para os problemas de conciliación é como atallar un infarto con aspirinas. Se as empresas toman conciencia do valor do tempo e apostan por modelos nos que se prime o cumprimento de obxectivos fronte ao actual, que non é outro máis que un control de asistencia, será o punto de partida para moitos outros beneficios. Por unha banda, favorece a retención de talento, grazas á implicación e a satisfacción que obteñen as persoas empregadas; mellora as condutas de cidadanía organizacional, que non son obrigas como tal pero que resultan positivas para a compañía e a mellora do seu clima laboral; incrementa a produtividade; mellora a calidade de vida das persoas e o mantemento de hábitos saudables; facilita a corresponsabilidade nos labores domésticos e de coidado, o que repercute no avance da igualdade entre homes e mulleres…

As empresas teñen que aprender que o desenvolvemento persoal, familiar e profesional afecta tanto a homes e mulleres, dado que parece que a conciliación é só un tema que lle afecta a elas. Na lexislación estatal e autonómica hai escasos mecanismos que favorezan a compatibilización da vida laboral e da familiar, que inclúe tanto a fillos e fillas como a persoas maiores dependentes, un sector da poboación que está medrando. A falta de recursos tradúcese en que as familias teñen que tirar de carteira e/ou tempo para adaptarse. E habitualmente, se falamos de tempo, quen sae máis prexudicada é a muller: por cada 26 mulleres que traballan a tempo parcial para conciliar, hai un home; tras un ano do nacemento do fillo ou filla, o 84% de quen deixa de traballar son mulleres, motivadas polo alto custo de garderías ou persoas coidadoras.  

Existen alternativas que son boas para as persoas empregadas e boas tamén para as empresas. Os horarios flexibles, nos que se lle ofrece unha marxe de entrada e saída; unha maior autonomía por parte da persoa empregada á hora de organizar o seu traballo; a introdución de tecnoloxías da información e do teletraballo; os horarios intensivos sen esas pausas de 2 horas ao mediodía que provocan a sensación de botar todo o día na empresa, etc. Os beneficios a nivel de produtividade, do clima laboral e da redución de riscos psicosociais, son claros. Máis alá da hora de peche, a Administración debe apostar por medidas que incentiven a racionalización dos horarios, devolvendo as competencias á negociación colectiva e promovendo unha maior calidade do emprego. 

A mediación, unha carreira de fondo do COPG

 

“Para dialogar, preguntade primeiro; despois... escoitade.”

Antonio Machado

 Na esencia da nosa profesión atópase a mediación, que require por parte do/a profesional unha escoita activa, un labor continuado de identificación das necesidades das persoas implicadas, das súas prioridades, traducíndoas, reuníndoas, delimitándoas; en definitiva, construíndo acordos e tendendo pontes para resolver conflitos. Non se comprende a mediación fóra da psicoloxía e neste sentido, é indiscutible o papel do Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia para a súa implantación e divulgación na nosa Comunidade. 

Neste ano cúmprense dezaseis anos desde que o noso Colexio creou a Comisión Intersectorial de Mediación, que recollía a herdanza de grupos de traballo previos e que asumía o reto de promover e divulgar a mediación, así como a formación de profesionais neste ámbito. Unha comisión de abordaxe interdisciplinar (xurídica, educativa, clínica e da saúde, da intervención social , das organizacións) que vén traballando intensamente para que esta alternativa á resolución de conflitos conquiste máis ámbitos a través de numerosas iniciativas. 

A historia recente da mediación galega vén marcada pola aposta decidida do Colexio de Psicoloxía: participamos no establecemento da lexislación autonómica vixente en materia de mediación a través das nosas suxestións trasladadas á Xunta de Galicia como colectivo profesional implicado. E grazas ao que nos involucramos desde o Colexio, tamén é que en 2007 a Xunta de Galicia e o Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia asinamos unha nova colaboración para o desenvolvemento do programa de mediación familiar gratuíta, Mediagal. 

Foron as bases para implantar un programa experimental de mediación familiar intraxudicial en 2009 na cidade de Santiago de Compostela, grazas á colaboración do noso Colexio, do de Avogados de Santiago de Compostela, da Fiscalía do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia e da Xunta de Galicia, e xa que nese primeiro ano se demostrou como un modelo eficaz, rendible e útil para a cidadanía e para os e as profesionais da Xustiza. Un éxito que tampouco sería comprensible de non ser pola aposta decidida que o Xulgado de Familia fixo pola mediación, xa que contribuíu á divulgación da mediación e a que as partes implicadas a visen como un recurso útil.

 Este modelo implantouse un ano máis tarde en Ourense e, despois de todos estes anos, podemos asegurar sen medo a equivocarnos que a mediación familiar foi un verdadeiro éxito na nosa Comunidade, con máis de 500 familias atendidas e cunha porcentaxe de acordo superior ao 50%. Consecuencia destes éxitos é que a finais de 2015 asinabamos un novo convenio para implantar este programa na Coruña e a intención é que chegue a Ferrol nos vindeiros meses.

Se extraemos unha visión de conxunto, podemos sentir orgullo ao comprobar como o convencemento do modelo da mediación, tan defendido polo noso Colexio, dá froitos no seo da Xustiza. Pero isto non implica que a situación sexa a idónea, nin de lonxe. Desde a nosa institución sabemos ben cales son os pasos a seguir.

A fase experimental destes convenios está máis ca superada. Neste sentido, a Administración pública debe ser responsable e asumir o seguinte paso: a convocatoria de prazas públicas, nas que aqueles ou aquelas profesionais con mellor preparación poidan optar a elas para exercer nunhas condicións de maior estabilidade e garantías. Unha garantía que se traslade tamén á sociedade; a mediación debe estar dentro da rede pública e ser accesible para toda a cidadanía, nas mesmas condicións, sen depender da súa localidade. E visto o éxito da mediación familiar, debe tamén abrirse a outros eidos, como a mediación penal, a educativa, … 

Desde o Colexio continuaremos a defender con convencemento no expresado: tanto na formación dos nosos colexiados e colexiadas, para que sexan profesionais cunha preparación que aspire á excelencia; na difusión do recurso, porque é ben seguro que a sociedade non pode demandar o que non coñece; e finalmente na esixencia aos poderes públicos do cumprimento das súas responsabilidades, instaurando un sistema público e con garantías no que a mediación sexa un recurso accesible para todas as persoas da nosa Comunidade Autónoma. 

25 de novembro, Día Internacional da Eliminación da Violencia Contra a Muller

 A terrible realidade emerxeu en novembro para evidenciar que o 25 de novembro non é unha data conmemorativa máis: temos a obriga de reflexionar sobre por que está a fallar a loita contra a violencia machista, por que continúa este goteo de asasinatos, de agresións, de malos tratos que teñen a muller como vítima.

Desde o Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia manifestamos o noso total rexeitamento a calquera forma de violencia física, psicolóxica ou sexual, exercida contra a muller, unha lacra que acumula máis de 800 mulleres asasinadas no conxunto do Estado desde 2003. E no que levamos de ano, estímase que oito menores foron asasinadas e asasinados por mor da violencia machista, dos que cinco casos que se atopan en investigación. Oito vítimas ás que hai que engadir 44 nomes máis de menores orfas e orfos que perderon as súas nais a mans, en moitos casos, dos seus propios pais. Unhas cifras tras as que se esconden as historias particulares, esnaquizadas pola expresión máxima da violencia contra a muller.

Cómpre poñer o foco especialmente e pola súa vulnerabilidade, nas fillas e fillos da muller que vítima de violencia, para que poidan medrar lonxe do abuso, do maltrato, sen ver perigar as súas propias vidas. En dúas terceiras partes dos casos nos que unha muller é maltratada, o mesmo home exerce a violencia contra as súas fillas e fillos. Son ben sabidas as secuelas de medrar nun contexto de exposición á violencia de xénero son profundas e están contrastadas: ansiedade, depresión, patoloxías físicas e mentais, predisposición a sufrir/exercer violencia na adolescencia e na idade adulta, trastornos alimentarios, estrés prostraumático, dificultades no vínculo de apego... É preciso que o recoñecemento legal como vítimas traia consigo medidas concretas para que reciban unha atención integral.

O compromiso parte de cada quen de nós como parte da sociedade e especialmente, das Administracións públicas. No que vai de ano, 48 mulleres foron asasinadas en todo o Estado, 6 delas en Galicia, cifras semellantes á doutros anos que revelan que non se está a avanzar nesta loita. Asasinatos ou tentativas, agresións, delitos machistas repulsivos que traspasan á esfera pública e que nos leva a constatar que a lacra da violencia permanece tan vixente como cando se implantou a Lei Integral contra a Violencia de Xénero en 2004.

O carácter "integral", recollido na propia lexislación, ten que ser tal. Cando un asasinato se consuma, non é resultado dun impulso: chega precedido dun longo período de dominación, de control, de violencia psicolóxica e de agresións físicas. Descargar todo o peso da loita contra a violencia machista na vítima e na súa denuncia é inútil, se non vai acompañada por medidas de protección e de apoio, tamén psicolóxico. Vendo como se está a encarreirar a loita contra esta brutalidade, a situación precaria dos servizos que traballan en violencia de xénero, desbordados, con servizos subcontratados e completamente dispares segundo o territorio, fainos concluír que os poderes públicos aínda non entenderon "o contido teórico", as raíces da violencia de xénero; de aí a ineficacia dos recursos operativos.

A superación da violencia machista pasa, ineludiblemente, por atallar a desigualdade histórica entre homes e mulleres, por romper co círculo do patriarcado. Mentres non se aborde cun compromiso real, seguiremos con medidas parciais e ineficaces que non conducirán á fin desta terrible lacra.

Desde o COPG esiximos que se poñan en marcha políticas preventivas e de intervención psicolóxica nas idades máis temperás, para erradicar as desigualdades sobre as que se asenta a violencia contra a muller. As e os profesionais da Psicoloxía podemos contribuír con eficacia á prevención primaria, elaborando protocolos de detección e programas de intervención nos centros educativos e achegando pautas que contribúan a establecer valores de igualdade e a erradicar estereotipos machistas. Non perdamos a oportunidade. 

A asistencia pública en saúde mental, precarizada 

Os síntomas que vimos rexistrando non deixan lugar a dúbida no diagnóstico: a especialidade da psicoloxía clínica na asistencia pública estase a precarizar a gran velocidade. Desde o Colexio denunciamos unha situación que consideramos intolerable, consecuencia dos recortes que están a incidir na calidade asistencial que reciben as persoas usuarias da sanidade pública galega. 

No COPG somos conscientes de que esta situación de crise económica obriga a uns axustes duros que afectan a toda a asistencia sanitaria pública, pero non pode servir como escusa para que non se realicen de forma proporcionada e razoable. Coa crise como pretexto, abandonouse o Plan Estratéxico de Saúde Mental, que implicaría un mínimo crecemento dos recursos humanos, incluídas tamén as psicólogas e psicólogos clínicos. A Administración polas súas actuacións recoñece a necesidade de prestar asistencia psicolóxica desde os seus centros públicos, pero no canto de aumentar os recursos propios, asina convenios con oenegués para a prestación en oncoloxía ou coidados paliativos, por exemplo. Este tipo de contratación implica poñer nun serio compromiso á autonomía coa que exercen os psicólogos e psicólogas dependentes de entidades alleas aos centros médicos e repercute finalmente sobre as persoas usuarias finais, é dicir, pacientes. 

É imprescindible garantir a autonomía dos e das facultativas especialistas, e iso só se pode conseguir a través de prazas públicas no SERGAS. Tamén hai anos que comprobamos o procedemento imposto en certas unidades de atención primaria que obriga a derivar primeiro a psiquiatría e que unha vez se teña o seu visto bo poida acceder a psicoloxía clínica, o que supón unha inxustiza e unha falta de recoñecemento ao traballo dos e das psicólogas clínicas. 

Estes feitos agrávanse coa ausencia por segundo ano consecutivo de prazas para a especialidade de psicoloxía clínica na Oferta Pública de Emprego (OPE) do SERGAS, o que implica desatender unha necesidade evidente, recoñecida pola propia Administración que palía con convenio externos, precarizando os e as profesionais, limitando a súa autonomía e redundando finalmente na asistencia ás persoas usuarias. 

Cando a situación actual, agravada pola crise económica, está a repercutir na saúde da cidadanía, especialmente a nivel mental, non investir en facultativos/as da especialidade de psicoloxía clínica é un acto de irresponsabilidade. Esta decisión, por segundo ano consecutivo, é realmente grave e demostra a deixadez desta Administración no relativo á especialidade de psicoloxía clínica, como por exemplo tamén a obviou para a supervisión do proxecto europeo de investigación para o tratamento da depresión online que deu comezo este ano na nosa Comunidade. 

Para o Colexio é inadmisible unha nova OPE do SERGAS que non contemple a especialistas de psicoloxía clínica e que a asistencia psicolóxica se ofreza a través de prazas públicas e non de convenios con oenegués. A Xunta de Galicia debe actuar con responsabilidade e non continuar a favorecer a precarización dos e das profesionais que prestan a asistencia pública en psicoloxía clínica. 

Comprobamos unha vez máis como non existe un protocolo de actuación para a atención psicolóxica en centros hospitalarios en casos de emerxencia. Desde que se formou o Grupo de Intervención Psicolóxica en Catástrofes e Emerxencias véñense recibindo demandas de intervención en hospitais, cando por lei teñen a obriga de contar co seu propio equipo de saúde mental e con protocolos específicos para este tipo de situacións. Isto evidencia a falta de interese, por unha banda, e a ausencia dunha adecuada protocolización dos psicólogos e psicólogas neste campo, malia que os propios equipos directivos do SERGAS recoñecen que existe esta importante necesidade.

 Neste Colexio seguiremos traballando na defensa da profesión no sistema público, tanto para consolidar a asistencia en atención especializada como para a súa implantación en atención primaria.

A pobreza infantil, un bucle tóxico

Ana deixa repousar a cabeza sobre o puño pechado, descansando no pupitre. Unha pequena desconexión mentres o profesor comeza a explicar a lección. Está cansa porque non durmiu moito e ademais, só almorzou unha cunca de leite bebido. Ultimamente, durme peor: cústalle conciliar o sono cando seu pai e súa nai están a discutir porque veu unha nova carta do banco. Desde hai tres anos escoita moitas discusións, máis nos últimos meses, cando seu pai deixou de cobrar o paro. El está triste, a súa nai enfadada, e na casa tamén chegou a política de recortes. Comezou polas vacacións, entraron as marcas brancas, hai meses que se compran larpeiradas, cortaron internet.  As cousas están mal, así que xa non pregunta.

En Galicia hai máis de 18.000 fogares coma o de Ana, familias con menores en situación de pobreza infantil, que afecta a un de cada cinco nenos. A carestía de alimentos (que non poden permitirse carne ou peixe cada 2 días) é a realidade de 4.100 familias galegas. Desde 2007, a pobreza infantil incrementouse en 6 puntos na nosa Comunidade, superando o 22%. Un contexto que ten que ver cun forte incremento do número de fogares sen ingreso ningún, co aumento do número de persoas en situación de desemprego de longa duración e coa redución das taxas de cobertura social.

A pobreza infantil non é unicamente un problema do momento: as carencias repercuten na súa vida adulta, no seu desenvolvemento físico, psicolóxico e educativo, agravándose nas idades máis temperás. As privacións vividas ata os 5 anos poden marcar a súa saúde na idade adulta, a súa personalidade, a súas relacións sociais, etc. Inflúen de forma evidente no seu desenvolvemento intelectual, con maiores riscos de deterioro cognitivo, fracaso escolar e polo tanto, de exclusión social. Ademais, presentan con maior frecuencia depresión, problemas de seguridade, trastornos de ansiedade ou inestabilidade emocional.

Cando as necesidades máis básicas están en cuestión, priman sobre todas as demais: son fogares nos que se vive con moita tensión, con estrés, coa ameaza do desafiuzamento, no que se descoidan inevitablemente aspectos tan importantes para o desenvolvemento do neno ou nena, como a súa estimulación cognitiva ou aspectos afectivos e emocionais. Téndese a pensar en que os efectos da pobreza infantil son unicamente a nivel de malnutrición ou de enfermidades polas condicións ambientais, pero van moito máis alá. Repercuten nos seus resultados educativos -ao cansazo e á preocupación pola situación do fogar únese o cansazo físico por unha alimentación deficiente­- e isto redunda en peores oportunidades laborais na idade adulta, unha espiral tóxica que impide saír da situación de carestía.

Pouco se reflexiona sobre políticas da infancia, posiblemente teña que ver con que os nenos e nenas non votan. Cómpre levar o debate máis alá da apertura ou non dos comedores escolares no verán para garantir unha comida completa ao día: unha medida transitoria e estigmatizadora, pero que non ofrece un camiño. A saída pasa por ofrecer mecanismos contra a pobreza e a exclusión, en forma de salarios ou de servizos. Que a loita contra a pobreza sexa integral, cunha aposta decidida e non simbólica das Administracións a través de políticas públicas suficientemente dotadas economicamente para permitir que os nenos e nenas deixen esta situación de pobreza, xunto con medidas que palíen de inmediato o dano que está a provocar nesta crecente problemática social. Unha coxuntura que se agravou coa crise económica e co recorte dos recursos de protección social, pero que antes de 2008 xa se mantiña por riba do 21% no total do Estado, co que podemos cualificalo como un problema estrutural.

Aproximando psicoloxía e sociedade 

"Teoricamente somos o ser racional por excelencia e, pola contra, somos a especie máis emocional".

Eduard Punset, El alma está en el cerebro (2012). 

 

Crear oportunidades de encontro é moi valioso como ocasións para a posta en común, para dar visibilidade e compartir. Van seis anos desde que convocamos un encontro anual para as compañeiras e compañeiros colexiados no que celebrar a nosa profesión e reivindicar nun acto social a vixencia da psicoloxía. Aquel primeiro Achegas de 2009 é hoxe un evento consolidado, con proxección pública, no que nos reunimos diferentes xeracións unidas cunha mesma paixón: a psicoloxía. 

No Achegas realizamos a entrega do noso galardón máis importante, o Premio Dolores Llópiz "Psicoloxía e Sociedade", un recoñecemento que creamos para distinguir a persoa, a institución ou a un colectivo pola súa contribución ao desenvolvemento da psicoloxía en calquera dos seus eidos. Leva o nome da nosa benquerida compañeira Dolores Llópiz Pereiro, que xa non está entre nós pero que durante máis de dez anos traballou activamente co Colexio, tanto na Xunta de Goberno, na Comisión Deontolóxica e na Área de Psicoloxía Educativa. 

Este galardón permitiunos recoñecer o papel dos medios de comunicación en 2009 co xornalista Joel Gómez, pola súa contribución á sensibilización social; e tres anos despois a Gemma Nierga, que no seu programa de radio facilitaba a visibilización e a desestigmatización da enfermidade mental. Significamos o labor para conseguir unha sociedade máis xusta e igualitaria de Carlos Varela García en 2010, daquela Fiscal Xefe do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia. Un ano máis tarde compartimos a loita da Asociación pola Recuperación da Memoria Histórica, un acto de xustiza fundamental para dignificar as persoas e os pobos. Outro colectivo, o da veciñanza do barrio de Angrois, mereceu un sentido premio en 2014 polo seu comportamento xeneroso, exemplar e altruísta que axudou a salvar vidas no accidente do tren Alvia. Con moita pena, non puidemos entregar en persoa o galardón de 2013 a José Luis Sampedro, escritor e economista que faleceu días antes do acto no que quixemos recoñecer a súa sensibilidade e o seu compromiso social.

En 2015 concedemos o Premio Dolores Llópiz a unha persoa cun perfil multidisciplinar e coñecido principalmente como divulgador científico: Eduard Punset. Nos medios de comunicación de masas son escasas as fiestras para a ciencia e a tecnoloxía, e un dos nomes que puxo un especial empeño persoal nisto foi o noso vindeiro galardoado. Punset abordou esta importante área do saber de forma comprensible e accesible á sociedade a través da emisión semanal Redes que dirixía e presentaba, e que rematou en 2014 tras dezaoito anos en antena. 

A traxectoria de Eduard Punset vai máis alá de Redes; é un reputado xurista, economista, escritor, profesor e político que tivo un papel histórico moi relevante especialmente na Transición democrática como Secretario Xeral Técnico do Goberno e tamén na apertura do Estado ao exterior, como Ministro de Relacións para as Comunidades Europeas. Pero probablemente sexa Redes o seu legado máis coñecido, onde achegaba ao gran público as claves para comprender e coñecer mellor a conduta humana en toda a súa extensión e desde múltiples perspectivas. Fíxoo cunha visión poliédrica da persoa cunha abordaxe que ía desde a bioloxía, ata a xenética, pasando pola educación ou a capacidade de aprendizaxe, por exemplo. 

Interésanos tamén porque nos seus numerosos libros publicados, ademais de en Redes, tentou explicar un eixo tan importante do noso traballo como son as emocións, a felicidade, a intelixencia, a dor ou a liberdade; polo seu xeito de reflexionar sobre a relación do individuo co grupo social no que medramos e nos desenvolvemos. Especialmente, sabe situar as emocións como un elemento central do desenvolvemento psicosocial dos nenos e nenas, un aspecto moi descoidado nos currículos educativos formais. 

Falar de Punset é, pois, falar de comprender o ser humano, o seu comportamento, a neuropsicoloxía e as emocións. É por iso que desde  a Xunta de Goberno do Colexio non tivemos ningunha dúbida en que é un digno merecedor do noso benquerido premio Dolores Llópiz "Psicoloxía e Sociedade". Incorporámolo felices á nosa historia colexial, integrando unha parcela moi especial que nacía seis anos atrás e que ten unha cita asegurada no calendario, o Achegas da Psicoloxía. Agardamos contar contigo nesta edición o 30 de maio en Santiago de Compostela. 

Os camiños da psicoloxía 

Foi o ano no que morría Freddy Mercury, xusto despois de anunciar que contraera a SIDA, a mesma enfermidade pola que Magic Johnson daba por pechada a súa carreira deportiva. Unha vez á semana comentabamos o último episodio da serie que se vía en todos os fogares, Farmacia de Guardia e, entre tanto, un médico haitiano denunciaba a exhibición dun cadáver humano embalsamado (un botsuano) no museo de Bañolas.  Remataba a Guerra do Golfo e Boris Yeltsin convertíase en presidente da Federación Rusa. Corría o ano 1991. 

No Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia escribíamos tamén a nosa particular páxina na historia: en 1991 celebrabamos a segunda edición do Congreso de Psicoloxía Profesional de Galicia, cinco anos despois da primeira. Vinte e cinco anos despois, nun contexto histórico, económico e social absolutamente distinto, terá lugar a terceira edición. Os días 2, 3 e 4 de xuño de 2016 reunirémonos en Santiago de Compostela coa intención de trazar os mapas dos  camiños da psicoloxía profesional e dar un novo pulo a esta ciencia desde unha perspectiva profesional. 

Os cambios que se produciron neste lapso de tempo son ben evidentes. As nosas maneiras de relacionarnos como seres humanos foron cambiando; conseguimos situar problemas no foco da sociedade que daquela estaban normalizados, como a violencia machista ou o acoso escolar, malia que aínda estean lonxe de chegar a ser erradicados. A psicoloxía continúa gañando recoñecemento e prestixio, reivindicando a súa utilidade para o benestar das persoas, mentres que o Colexio, como tal, gañou un maior peso representativo.

 

Estamos a construír un atractivo programa que nos permita entrar nos diferentes roteiros da psicoloxía profesional. Unha cita imprescindible de encontro e de participación na que queremos contribuír ao sostido crecemento científico e ao recoñecemento social que a psicoloxía veu experimentando nas últimas décadas. As necesidades e as demandas á nosa profesión foron evolucionando co tempo e temos a obriga de propoñer unha reunión de gran magnitude na que poder expoñer e actualizar saberes.

 O punto de encontro será Santiago de Compostela, no Palacio de Congresos, un destino evocador de xentes en busca de respostas e de confluencia de itinerarios desde a antigüidade. Neste congreso estamos a deseñar unha programación ambiciosa que permita dar unha perspectiva ampla, profunda e rigorosa da psicoloxía e das súas distintas áreas de actividade: psicoloxía e saúde, psicoloxía educativa, psicoloxía xurídica, psicoloxía do traballo e das organizacións, psicoloxía da intervención social, psicoloxía do deporte, psicoloxía en catástrofes e emerxencias ou en tráfico e seguridade. 

 

Serán tres días de intensa actividade nos que explorar os desafíos da psicoloxía contemporánea, desde as súas diferentes áreas, para actualizar coñecementos e reflexionar sobre os vivos debates que a alimentan. Por suposto, a túa achega será tamén importante, porque como dicía Kant, o coñecemento comeza coa experiencia e precisamos das túas contribucións. Desde o Comité Organizador convídante a compartir os teus mellores traballos, casos clínicos, modelos de traballo ou actividade investigadora, en formato de comunicación oral, comunicación escrita (póster) ou a través dun simposio temático. Todos e todas sumamos para que este congreso que chega tras un espazo de vinte e cinco anos se converta nun fito histórico da psicoloxía na nosa Comunidade. En xuño de 2016, os e as profesionais da psicoloxía de Galicia temos unha cita imprescindible: contamos contigo. 

Aprendendo a camiñar en igualdade

 

A nosa sociedade é masculina, e ata que non entre nela a muller, non será humana.

Henrik Ibsen, dramaturgo.

 

Ningunha conquista social é definitiva, ningún progreso é irreversible: confiámonos e pensamos que vellas reivindicacións como a igualdade están plenamente consolidadas entre as xeracións máis novas. Nada máis lonxe da realidade, ou esa imaxe é a que nos devolve o espello das estatísticas.

Este 2015 arrincaba cun estudo do CIS que deitaba datos tan preocupantes coma estes: un de cada tres mozos/as do conxunto do Estado (entre 15 e 29 anos) considera normal controlar a súa parella en canto a horarios, relacións con amizades ou familia; un control que se estende a temas como os estudos ou o traballo e que chega incluso a dicirlle o que pode ou non facer. Ademais, a súa percepción das desigualdades de xénero é menor que entre o resto da poboación. En cambio, si que existe un maior rexeitamento á violencia de xénero, e sete de cada dez mozas manifesta como unha actitude inaceptable o control da vida da parella. Isto indícanos un descoñecemento e unha normalización de comportamentos que non deben ser aceptados e que nos conducen a un contexto na que a violencia de xénero se xustifica e se tolera. 

E se imos a idades máis temperás, os datos son máis preocupantes aínda, como vemos nas conclusións obtidas no informe Jóvenes y género. El estado de la cuestión, elaborado polo Centro Reina Sofía este mes de febreiro. Un de cada tres homes de entre 12 e 24 anos xustifica as agresións machistas porque “algo faría” a vítima; unha porcentaxe que se mantén entre aqueles que pensan que a violencia contra a muller pertence ao ámbito familiar e non debe saír de aí.

O traballo xa na infancia e sobre todo na adolescencia é crucial para atallar a problemática da desigualdade de xénero, que como cada ano, o 8 de marzo lémbranos que non está para nada conquistada. Esa desigualdade é a base sobre a que se sustenta a violencia contra a muller e así llo trasladamos á Comisión Especial de Igualdade e para os Dereitos das Mulleres do Parlamento de Galicia durante a comparecencia do COPG o 22 de decembro do ano que vimos de rematar. Convidóusenos para explicar o noso posicionamento sobre a lexislación actual en materia da violencia contra a muller, tanto autonómica como estatal, e achegamos datos e unha visión realista que nos ofrece o noso próximo contacto con esta circunstancia debido aos programas de atención a vítimas e de rehabilitación de maltratadores que xestionamos no noso Colexio.

A prevención e a educación en idades temperás é a única saída verdadeira para erradicar a violencia machista; esta foi a mensaxe que lle trasladamos e instámoslle a apostar decididamente polo traballo neste ámbito, pero tamén reclamamos garantías reais de asistencia psicolóxica ás vítimas. No imaxinario colectivo da cidadanía galega segue instalada a idea de que a violencia machista é algo inevitable que forma parte do ámbito privado, ata certo punto tolerado, e cómpre que toda a sociedade se conciencie da falsidade disto.

A lexislación garante un carácter integral na atención ás vítimas, pero non hai tal, e constatamos que a muller que decide romper coa situación de violencia na que vive coa súa parella ou ex parella está moi desamparada polo sistema. Unha peregrinación por numerosas instancias públicas, nas que repite e revive a dor da súa situación que lle provoca inexorablemente unha vitimización secundaria. A existencia dunha instancia coordinadora real, cuns protocolos ben definidos que lle permita a muller identificar o proceso con claridade e que se sinta en todo momento protexida e acompañada é imprescindible para que presentar unha denuncia non sexa unha acto desmoralizador e disuasivo.

Os programas de asistencia psicolóxica que xestionamos en convenio coa Vicepresidencia da Xunta de Galicia, destinados tanto a vítimas e menores dependentes como a agresores que buscan rehabilitarse, son unha solución provisional pero quedan moi lonxe do que sería idóneo. Temos o firme convencemento de que se a asistencia psicolóxica se ofrecese en atención primaria conseguiríamos detectar en estados máis iniciais posibles casos de violencia de xénero e evitar desenlaces tráxicos. Pero asumindo que a atención pasa por estes programas, pensamos que é preciso que se amplíe Abramos o Círculo tamén a mozos inmersos en situacións de violencia coas súas parellas e/ou familias, xa que non hai outro servizo alternativo para situacións así.

Tamén reclamamos que no Programa de atención a Mulleres Vítimas de Violencia de Xénero se elimine o criterio de non convivencia co agresor, xa que está comprobado que a ruptura é un dos momentos máis delicados cando hai unha situación de violencia e debe ter apoio psicolóxico para estar mellor protexida. A existencia da figura do psicólogo ou psicóloga forense nos servizos de garda dos xulgados de violencia de xénero contribuiría tamén a esa protección, xa que aumentaría a eficacia nas denuncias e especialmente nas valoracións de riscos.

A Administración debe propoñer campañas publicitarias que realmente vaian encamiñadas á prevención e á concienciación social, que perdan ese carácter conmemorativo, porque unha muller que está inmersa nesta situación vive nun 25 de novembro cada día do ano. Promocionemos mensaxes de igualdade e de rexeitamento da violencia tamén aos homes e sobre todo, á mocidade, e ofrezamos unha imaxe de muller empoderada e non vitimizada. E por suposto, a igualdade e a violencia contra a muller ten que formar parte ineludiblemente dos currículos formativos dos profesionais implicados neste ámbito, como a saúde, a avogacía, etc. Así mesmo, nos centros educativos tampouco hai adxudicacións horarias nin desenvolvementos curriculares concretos en materia de igualdade ou de prevención, quedando á boa vontade do profesorado comprometido e militante. Insistimos: só educando en valores de igualdade desde a primeira infancia conseguiremos erradicar os comportamentos sexistas e a violencia de xénero. 

 

 

 

“35 anos medrando coa profesión 1980-2015”

 

Emprendemos o 2015 cun lema ilusionante, significativo e que nos dá afouteza como institución: “35 anos medrando coa profesión 1980-2015”. Celebrar un aniversario profesional no actual momento histórico, no que están a desaparecer a diario organismos, institucións e iniciativas persoais, ou quedan minguadas por falta de financiamento, é xa digno de congratulación. Pero poder celebralo medrando é para dar un golpe na mesa e alzar a voz lembrando á sociedade que a profesión e a súa defensa están vivas e con moito camiño por andar. 

Completamente distinta é a situación desde que o Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia comezara a súa andaina, alá polo ano 1980, con 133 persoas colexiadas e como unha delegación. Hoxe somos 2.870 os e as que formamos parte desta gran e consolidada familia profesional, constituída en colexio autonómico desde 2001. 

Todos e todas somos coñecedores de que desde un punto de vista histórico o exercicio da Psicoloxía é recente, pero malia ser así, nas últimas décadas conseguiu situarse como unha actividade titulada e regulada. 

O COPG pretendeu e pretende ser engrenaxe da profesión, vixiando o seu exercicio e velando porque o seu cumprimento sexa estrito desde o punto de vista da ética e da deontoloxía. Promover e preservar os principios de equidade, integridade e excelencia, reforzando continuamente a nosa responsabilidade beneficia tanto  á profesión como ao conxunto da sociedade. Trinta e cinco anos de loita polos avances, entre os que tamén adquire un papel destacado a igualdade, pola que pelexamos desde todos os eidos posibles, incluíndo as cuestións formais. Mostra disto foi o cambio do noso nome en 2008 por Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia, para que non fose discriminatorio. 

Nestas tres décadas e media fixemos o posible por prestar un servizo coas máximas garantías de seguridade, eficiencia, eficacia e esixencia deontolóxica. A psicoloxía afecta a áreas extraordinariamente sensibles da saúde, da educación, da seguridade, da protección e do coidado das persoas, e unha mala praxe pode ter unha repercusión directa e irreversible sobre a integridade física ou sobre a saúde; en definitiva, sobre o benestar do ser humano. 

É para nós reconfortante ver como dá froitos o noso traballo por posicionar a Psicoloxía no lugar que merece en todos os ámbitos (Educativo,  Sanitario, Social,  Xurídico, Traballo, etc.) a través, nun principio, das diferentes Xuntas Reitoras e,  posteriormente, das Xuntas de Goberno e das Directivas das Seccións, Comisións e Grupos de Traballo do COPG. 

Traballamos unidos e unidas, nun momento no que as fraquezas do sistema fan retumbar a sociedade, cun nivel de desemprego moi elevado e o aumento das desigualdades. 

Neste aniversario non podemos deixar de agradecer publicamente a cada unha das persoas que co seu esforzo, a súa implicación e a súa constancia ao longo destes anos teñen colaborado co Colexio desinteresadamente, sen outra vontade que a de conseguir que a Psicoloxía sexa digna e útil socialmente. Queremos aproveitar esta oportunidade para repasar a nosa intensa historia colexial, que constitúe os cimentos sobre os que construímos o noso día a día.  Porque para seguir construíndo o futuro temos que coñecer o pasado.